Wie mij een beetje kent, weet dat ik graag leer. En dan bedoel ik niet alleen uit boeken, opleidingen of wetenschappelijke artikels. Ik vind het oprecht heerlijk om nieuwe dingen te ontdekken: nieuwe plaatsen, culturen, gewoontes en vooral begrijpen waarom dingen ergens anders anders werken. Dat is misschien ook waarom ik zo graag reis. Natuurlijk geniet ik van het mooie weer, lekker eten en even weg zijn. Maar zet mij in een nieuw land en voor ik het weet zoek ik dingen op. Waarom spreken ze hier zoveel talen? Hoe is dit land ontstaan? Waarom doen mensen bepaalde dingen op een bepaalde manier? Mijn nieuwsgierigheid gaat gewoon mee op vakantie. En in Singapore was dat niet anders.

Een land vol verschillen

Wat mij vrijwel meteen opviel, was de diversiteit. Chinese, Maleise en Indiase invloeden lopen er door elkaar. Je hoort verschillende talen, ziet moskeeën en tempels en wandelt soms op korte afstand van de ene cultuur letterlijk de andere binnen. Wat me misschien nog meer opviel, was hoeveel rekening er met die verschillen leek te worden gehouden. Tijdens een taxirit raakte ik aan de praat met onze chauffeur, een Chinese niet-moslim. Hij vertelde heel respectvol over de verschillende gemeenschappen in Singapore en hoe er bijvoorbeeld op veel plaatsen rekening wordt gehouden met moslims door gebedsruimtes te voorzien. Ook op straat en in foodcourts zag ik kleine dingen die me bijbleven. Op sommige plaatsen waren er bijvoorbeeld aparte plekken om halal en niet-halal servies af te ruimen en te wassen. Zo worden materiaal dat met varkensvlees of niet-halal eten in contact komt en materiaal van halal eetgelegenheden van elkaar gescheiden. Het lijken misschien kleine details, maar voor mij zeiden ze iets groters: samenleven betekent niet dat iedereen hetzelfde moet worden. Het betekent ook ruimte maken voor elkaars verschillen.

En toen begon mijn nieuwsgierigheid natuurlijk weer. Hoe zorg je ervoor dat zoveel verschillende gemeenschappen niet alleen naast elkaar, maar ook met elkaar leven? Dus ja… ik begon te lezen.

Samenleven gebeurt niet altijd vanzelf

Singapore heeft heel bewust beleid ontwikkeld rond sociale cohesie. Dat is niet zonder reden. Het land heeft in het verleden spanningen en zelfs gewelddadige rellen tussen etnische groepen gekend. Een voorbeeld dat mij vooral bijbleef, is huisvesting. Via de Ethnic Integration Policy worden grenzen gehanteerd voor de vertegenwoordiging van verschillende etnische groepen in publieke woonblokken en buurten. Het doel is om te voorkomen dat volledig gescheiden etnische wijken ontstaan en ervoor te zorgen dat verschillende gemeenschappen elkaar blijven ontmoeten.

En dat vond ik interessant. Want eigenlijk zit daar een eenvoudige gedachte achter: Als we willen dat mensen zich met elkaar verbonden voelen, moeten ze ook de kans krijgen om elkaar daadwerkelijk te leren kennen. Maar mijn ervaringen in Singapore deden me ook beseffen dat ontmoeten alleen niet genoeg is. Je kunt verschillen bij elkaar brengen, maar je moet er ook ruimte voor maken. Voor andere gewoontes, overtuigingen en behoeften. Die gebedsruimte of dat aparte halal servies lijkt misschien iets kleins, maar voor de persoon die het nodig heeft, kan het net het verschil maken tussen er mogen zijn en zich ook echt welkom voelen.

En toen kwam mijn leerkrachtenbrein weer boven

Want hoe vaak hebben we het binnen onderwijs niet over diversiteit en inclusie? En bij diversiteit denken we misschien eerst aan cultuur, afkomst of religie. Maar een diverse klas is zoveel meer dan dat. Het is ook het kind dat sterk is in wiskunde naast het kind dat uitblinkt in talen. Het kind dat razendsnel nieuwe leerstof oppikt naast het kind dat meer tijd nodig heeft. Een stille leerling naast degene die bij iedere vraag zijn hand in de lucht steekt. 

Geen enkel klaslokaal bestaat uit twintig dezelfde kinderen. En gelukkig maar. Net zoals de verschillende gemeenschappen in Singapore niet hetzelfde hoeven te worden om samen te kunnen leven, hoeven we van kinderen ook niet te verwachten dat ze allemaal op dezelfde manier leren, denken of functioneren om samen onderwijs te kunnen volgen. Dat betekent natuurlijk niet dat ieder kind hetzelfde nodig heeft. Integendeel. Inclusie betekent voor mij net dat we erkennen dat leerlingen verschillen en dat we proberen de ondersteuning te bieden die zij nodig hebben om te kunnen groeien.

Niet alleen rekening houden met verschillen

Misschien moeten we verschillen bovendien niet alleen zien als iets waar we als leerkracht rekening mee moeten houden. We kunnen ze ook zien als een kracht. Laat kinderen samenwerken met iemand die anders denkt of ergens anders goed in is. Laat het kind dat sterk is in wiskunde ontdekken dat zijn klasgenoot fantastisch kan schrijven. Laat een leerling die snel door de leerstof gaat samenwerken met iemand die misschien langer nadenkt, maar daardoor met een perspectief komt waar de ander nog niet aan had gedacht. En laat kinderen ervaren dat iemand met autisme misschien anders communiceert of informatie verwerkt, maar tegelijkertijd kwaliteiten en perspectieven meebrengt die zij zelf niet hebben. 

Want kinderen leren niet alleen van wat wij hen als leerkracht vertellen. Ze leren ook van wie er naast hen zit. Voor mij gaat inclusief onderwijs daarom niet over iedereen hetzelfde behandelen. Het gaat over verschillen erkennen, ondersteuning bieden waar die nodig is en kinderen de kans geven om van die verschillen te leren. Het gaat over leren met en van elkaar, juist omdat we niet hetzelfde zijn.

Wat Singapore mij uiteindelijk leerde

Natuurlijk kunnen we Singapore niet zomaar vergelijken met een klaslokaal. België is Singapore niet en ook Singapore is geen perfect voorbeeld. Achter hun aanpak zitten een complexe geschiedenis, beleid en ongetwijfeld ook punten van kritiek. Maar wat ik er zag en leerde, zette mij wel aan het denken.

Hebben we onze omgeving ook zo ingericht dat iedereen daadwerkelijk kan deelnemen? Houden we rekening met wat iemand nodig heeft? En creëren we kansen om elkaar echt te leren kennen? Herken jij dat in je eigen klas, team of omgeving? Of kijk jij er anders naar?

Deze reis heeft me opnieuw doen beseffen hoeveel er buiten de schoolmuren te leren valt. Soms uit een boek of onderzoek. Soms uit een gesprek met een taxichauffeur. En soms door iets kleins op te merken terwijl je door een stad wandelt.

Ik heb absoluut niet de illusie dat ik Singapore na één bezoek volledig begrijp. Integendeel. Hoe meer ik leer, hoe meer vragen erbij komen. Maar misschien vind ik dat juist het leukste aan leren. Eén ontdekking leidt bijna altijd tot de volgende. En blijkbaar gaat mijn nieuwsgierigheid dus ook gewoon mee op vakantie.

Ontvang updates zoals deze, met reflecties over onderwijs, inclusie en neurodiversiteit, rechtstreeks in je mailbox.