‘Mijn kind is slim, maar krijgt het gewoon niet geregeld.’

Misschien herken je het wel. Je kind vergeet zijn boekentas, begint pas aan huiswerk wanneer jij het vijf keer zegt, weet niet waar te beginnen bij een grote taak of raakt volledig overstuur wanneer de planning plots verandert. Meestal is de conclusie dat het kind lui is, ongemotiveerd is of gewoon geen ‘goesting’ heeft, dit is echter niet altijd het geval. 

Wat zijn executieve functies?

Executieve functies zijn de ‘regelaars’ van ons brein. Ze helpen ons om doelgericht te handelen op school en ook in het dagelijkse leven. Denk bijvoorbeeld aan plannen,  organiseren, je aandacht erbij houden,  impulsen onder controle houden,  informatie onthouden terwijl je ermee werkt,  flexibel omgaan met veranderingen,  emoties reguleren en op tijd aan een taak beginnen. Executieve functies helpen ons om onze kennis doelgericht toe te passen in de praktijk. Je kan alle leerstof kennen, maar als plannen, organiseren of starten moeilijk verloopt, zal dat ook zichtbaar worden in de schoolresultaten.

Een eenvoudig voorbeeld

Stel dat een leerling volgende week een toets heeft. Om zich voor te bereiden, moet hij verschillende stappen doorlopen. Hij moet onthouden wanneer de toets is, inschatten hoeveel tijd hij nodig heeft, een planning maken, op tijd beginnen, afleidingen weerstaan, volhouden wanneer het moeilijk wordt en zichzelf eventueel bijsturen wanneer iets niet lukt. Dat lijken wel vanzelfsprekende dingen, maar het is daarin dat executieve functies een cruciale rol spelen.

Waarom zijn executieve functies niet voor elk kind vanzelfsprekend?

Executieve functies ontwikkelen zich stap voor stap. Dat betekent dat sommige kinderen hier meer ondersteuning bij nodig hebben dan anderen. Bij kinderen en jongeren met ADHD of autisme zien we bijvoorbeeld vaker moeilijkheden op dit vlak. Maar ook zonder diagnose kunnen executieve functies minder sterk ontwikkeld zijn. Dat zegt helemaal niets over intelligentie, integendeel. Ik begeleid regelmatig jongeren die de leerstof perfect begrijpen, maar toch slechte resultaten behalen omdat het organiseren, plannen of zelfstandig studeren moeilijk verloopt.

Kunnen executieve functies geoefend worden?

Absoluut. En dat is misschien wel het belangrijkste om te onthouden. Executieve functies zijn geen vast gegeven. Ze kunnen groeien wanneer kinderen de juiste ondersteuning krijgen en door hen stap voor stap strategieën aan te leren waarmee ze uiteindelijk zelfstandiger worden. Dat vraagt tijd, oefening en begeleiding. Wanneer een kind iets vergeet, uitstelt of moeite heeft om overzicht te bewaren, vraag jezelf dan af welke vaardigheid er nog ontbreekt. 

Verder lezen

Executieve functies bestaan uit verschillende vaardigheden, zoals werkgeheugen, planning, emotieregulatie en taakinitiatie. In de toekomst ga ik het hier zeker nog over hebben, telkens met herkenbare voorbeelden en praktische tips die je thuis meteen kunt toepassen.

Ben je benieuwd hoe je executieve functies thuis op een speelse manier kunt stimuleren? Download dan gratis mijn zomergids met praktische tips die je meteen kunt toepassen.